नवी दिल्ली : अमेरिकेने भारतासमोर ट्रेड डीलसाठी एक महत्त्वाची अट ठेवली आहे, ज्यामध्ये असे म्हटले आहे की भारत रशियाकडून तेल खरेदी करणार नाहीत. याशिवाय डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या टास्क फोर्सला रशियाकडून भारताच्या तेल खरेदीवर लक्ष ठेवायला सांगितले आहे. व्यापार करारातील अटीप्रमाणे भारताने रशियाकडून तेल खरेदीला ङ्गविरामम न लावल्यास भारतीय आयातींवर पुन्हा २५ टक्के टॅरिफचा भार लादला जाईल आणि संभाव्य कारवाईला सामोरे जावे लागेल.

या दरम्यान, आता भारत सरकारने सरकारी मालकीच्या तेल शुद्धीकरण कंपन्यांना अमेरिका आणि व्हेनेझुएला येथून अधिक कच्चे तेल खरेदीला प्राधान्य देण्याचे सांगितले आहे. अशाप्रकारे, आता अमेरिका आणि व्हेनेझुएला येथून टँकर भरून भारतात कच्चे तेल येऊ लागणार आहे.

 अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या कार्यकारी आदेशानुसार, भारताने रशियन कच्च्या तेलाची खरेदी थांबवली नाही तर पुन्हा २५% शुल्क लादले जाऊ शकते. त्याचवेळी, भारत सरकारने म्हटले की देशाची ऊर्जा सुरक्षा खरेदी निर्णयांना चालना देईल आणि कच्च्या तेलाच्या स्रोतांमध्ये विविधता आणेल तसेच, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सर्वोत्तम किमतीत तेल खरेदी करेल, ही त्यांची रणनीती राहील.

  सूत्रांच्या माहितीनुसार स्पॉट मार्केटमध्ये निविदा काढताना रिफायनरीजना अमेरिकन तेलाच्या ग्रेडला प्राधान्य देण्यास सांगण्यात आले असून व्हेनेझुएलन तेलाची खरेदी व्यापार्‍यांशी खाजगी वाटाघाटीद्वारे केली जाईल. कोणत्याही एका देशावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी सरकार आयात पर्यायांचा विस्तार करू इच्छित आहे.

 व्हेनेझुएलाचे तेल भारतासाठी आवाहनात्मक का?

केवळ कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती किंवा शिपिंग खर्चच नाही तर व्हेनेझुएलाचे तेल खरेदी करणे देखील भारतीय तेल कंपन्यांसाठी एक मोठे आव्हान आहे. एनर्जी इंटेलिजेंसच्या अहवालानुसार, रिलायन्स इंडस्ट्रीजची जामनगर रिफायनरीभारतातील एकमेव अशी सुविधा आहे, जी सध्या व्हेनेझुएलाच्या कच्च्या तेलाचे मोठ्या प्रमाणात सतत शुद्धीकरण करू शकते. भारताची तेलाची गरज पूर्ण करण्यासाठी व्हेनेझुएला सक्षम नसून भारत कच्च्या तेलाच्या ८५% पर्यंत आयातीवर अवलंबून असतो आणि दररोज ५ दशलक्ष बॅरल कच्चे तेल आयात करतो, तर व्हेनेझुएलाचे एकूण तेल उत्पादन दररोज फक्त ८००००० बॅरल आहे.

 तांत्रिक आणि आर्थिक आव्हाने

याशिवाय व्हेनेझुएला आणि अमेरिकेकडून तेल खरेदीच्या आणखीही मर्यादा आहेत. अमेरिकन कच्चे तेल सामान्यतः हलके आणि गोड असते, तर अनेक भारतीय रिफायनरीज मध्यम किंवा जड ग्रेडच्या प्रक्रिया करण्यासाठी डिझाइन केल्या आहेत म्हणून, अमेरिकन तेल प्रत्येक रिफायनरीसाठी योग्य नाही. याशिवाय अमेरिकन तेल भारतात आणण्यासाठी लांब समुद्री अंतरामुळे मालवाहतुकीचा जास्त खर्च येतो. भारताकडे पश्चिम आफ्रिका आणि कझाकस्तानसारखे तुलनेने जवळचे आणि स्वस्त पर्याय देखील आहेत.